Το όραμά μας για την Παιδεία μας

08/02/2009
“Σημερινή”

ΤΟΥ ΑΝΔΡΕΑ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ*

To όραμα που οδηγεί την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση της παιδείας μας κατευθύνεται προς τις πιο κάτω μεγάλες αξίες: Σεβασμός στην αξία του Ανθρώπου ανεξάρτητα από την καταγωγή του, το χρώμα του, τη χώρα προέλευσής του, τις πολιτικές του πεποιθήσεις, τις παραδόσεις και τις συνήθειές του, ή το είδος της εργασίας του. Διατήρηση ενός σταθερού συστήματος αναφοράς που προκύπτει από τη δική μας παράδοση, τη δική μας ιστορία και το δικό μας πολιτισμό. Η ελληνική αγάπη για την ελευθερία και η περηφάνια που προκύπτει από τους αγώνες των Ελλήνων γι’ αυτήν είναι υπέρτατα αγαθά που η παιδεία μας πρέπει να καλλιεργεί. Το «εις οιωνός άριστος αμύνεσθαι περί πάτρης» πρέπει πάντα να οδηγεί τους νέους μας. Επίσης, όμως, η αναζήτηση της χαράς της ζωής αλλά και ο έλεγχος μέσα από την Απολλώνια στάση που μας έρχονται από την Ελληνική διονυσιακή παράδοση είναι οι βασικοί άξονες αυτού του συστήματος αναφοράς. Αυτό το σύστημα καθορίζει τη δική μας ιδιοπροσωπεία και τη δική μας ιδιομορφία στον κόσμο. Αυτό το σύστημα βρίσκεται σε δημιουργικό διάλογο με όλους τους πολιτισμούς της Ευρώπης και του κόσμου. Τα παιδιά μας πρέπει να μπορούν να συνομιλούν με τον Πλάτωνα, το Σωκράτη, τον Αριστοτέλη για τα παντοτινά ερωτήματα της φύσης του κόσμου και της σχέσης του ανθρώπου με αυτόν. Με τον Ηρόδοτο και το Θουκυδίδη για την κατανόηση των δυνάμεων που ωθούν τους ανθρώπους να μεγαλουργούν αλλά και να συγκρούονται συχνά, ξεχνώντας την ανθρώπινή τους πλευρά. Πρέπει, επίσης, τα παιδιά μας να κατανοούν γιατί ο Όμηρος έβαλε στο στόμα του Έκτορα το «εις οιωνός αμύνεσθαι περί πάτρης» και όχι στο στόμα του Αχιλλέα. Γιατί δείχνει ότι ο Ελληνικός πολιτισμός από εκείνα τα χρόνια έχει συλλάβει ότι δεν υπάρχουν υποδεέστερες πατρίδες. Μόνο έτσι θα μπορούσε ο Ισοκράτης να πει πολύ αργότερα «Έλληνες οι της Ελληνικής παιδείας μετέχοντες». Πρέπει, όμως, να μπορούν να συνομιλούν με τους γίγαντες του Ευρωπαϊκού πνεύματος, όπως το Δάντη, τον Γκαίτε, τον Καντ, τον Καρτέσιο, τον Σαίξπηρ, που αναδιατυπώνουν και επεκτείνουν τους κλασικούς δείχνοντας πως δεν υπάρχει τέλος στην αναζήτηση της κατανόησης και πως η κάθε εποχή κτίζει στην προηγούμενη, μεταφέροντας μεγάλες ανθρώπινες αξίες αλλά και δίνοντας νέες απαντήσεις σε παλιά ερωτήματα. Πρέπει, επομένως, να μπορούν να νιώσουν τον Γαλιλαίο που είναι αποφασισμένος να ακολουθήσει τη λογική της ανακάλυψης ως το τέλος, ανεξάρτητα από τις συνέπειές της. Πρέπει, επίσης, να μπορούν να συνομιλήσουν με τους νεότερους γίγαντες του ανθρώπινου πνεύματος που έθεσαν τις βάσεις του πολιτισμού που ζούμε σήμερα: Τον Μαρξ, τον Κέινς και τον Βέμπερ, που μας εξηγούν γιατί οι άνθρωποι παράγουν αγαθά και χρήμα, ότι ο ανθρώπινος μόχθος μπορεί να γίνεται αντικείμενο εκμετάλλευσης. Τον Νεύτωνα και τον Αϊνστάιν, που μας εξηγούν τη δομή και τη λειτουργία του φυσικού κόσμου, το Δαρβίνο που μας εξηγεί τα μυστικά της ζωής, και τον Φρόιντ που μας εξηγεί τα μυστικά της ανθρώπινης ψυχής. Κατανόηση του διεθνούς περιβάλλοντος στο οποίο θα ζήσουν οι νέοι μας και κατοχή όλων των ικανοτήτων, των γνώσεων και των δεξιοτήτων που χρειάζονται για να ζήσουν σε αυτό, να δημιουργούν και να διακρίνονται. Πρέπει επομένως να γνωρίζουν την Ευρώπη τόσο ως πολιτικό πλαίσιο που παράγει πολιτική και διαμορφώνει την καθημερινότητα όσο και ως χώρο ποικιλίας μέσα στον οποίο ζούμε και κινούμαστε. Κατανόηση της κοινωνίας της γνώσης. Η εξ αποκαλύψεως αλήθεια δεν είναι πια αποδεχτή ως σύστημα ερμηνείας του κόσμου. Η επιστήμη είναι σήμερα η κύρια πηγή αλήθειας αλλά, πολύ περισσότερο, η κύρια μέθοδος ελέγχου της αλήθειας. Μαζί με την αυξανόμενη επικράτηση της επιστήμης ήρθε η αυξανόμενη χρήση περίπλοκων τεχνολογιών σε καθημερινή βάση. Επιπλέον όλα αλλάζουν γρήγορα: γνώσεις, μέθοδοι, αντικείμενα και όργανα. Γι' αυτό ο σημερινός αλφαβητισμός δεν είναι απλώς η ανάγνωση, η γραφή και η στοιχειώδης αριθμητική. Είναι η από πολύ νωρίς κατανόηση και σύνθεση εννοιών που αφορούν τη ζωή μας, η δυνατότητα να τις βρίσκεις, να τις αξιολογείς, να αποφασίζεις σε σχέση ή με αναφορά σε αυτές, και να ενεργείς. Αυτοπραγμάτωση έναντι των κοινωνικών αναγκών. Δηλαδή επίτευξη κριτικής στάσης απέναντι σε όλους και σε όλα και ικανότητες αυτοαξιολόγησης και αυτορρύθμισης, ώστε το άτομο να παίρνει την κάθε στιγμή τις σωστές αποφάσεις για τη ζωή του, με βάση τις ικανότητες και τα ταλέντα του αλλά και τις κοινωνικές συνθήκες και ανάγκες. Με άλλα λόγια πρέπει να ετοιμάζουμε πολίτες που είναι δημιουργικοί, κριτικοί, στοχαστικοί, ικανοί να σκέφτονται θεωρητικά και να μπορούν να μετατρέπουν τη θεωρία σε πράξη, να αναλύουν και να σχεδιάζουν μακροπρόθεσμα, να επινοούν έννοιες, θεωρίες και λύσεις. Να μπορούν να εργάζονται ομαδικά σαν ένας χωρίς να χάνουν την αίσθηση της ξεχωριστής παρουσίας του καθενός. Επίσης, να έχουν τη δυνατότητα να μετατρέπουν, καθώς θα περνούν τα χρόνια, τη γνώση τους σε σοφία που μπορεί να γεφυρώνει το παρελθόν με το παρόν και το μέλλον για το κοινό καλό και θα επιτρέπει τη λύση των διαφορών με τρόπο εποικοδομητικό για όλους. Για να πραγματωθούν αυτές οι αξίες, πρέπει να συνυπάρχουν με τις ποιότητες του πολίτη της σύγχρονης ανοιχτής δημοκρατίας. Έτσι θέλουμε πολίτες που χαρακτηρίζονται από δημοκρατικότητα, αγωνιστικότητα, παρρησία και κοινωνική υπευθυνότητα και εμφορούνται από τις αξίες της κοινωνικής δικαιοσύνης και της αλληλεγγύης που μας έρχονται από τη χριστιανική διδασκαλία. Θέλουμε, λοιπόν, παιδεία που θα εμπνέει τη νεολαία μας για να αποβάλει την οργή της και να διακριθεί στον κόσμο δίνοντας μέλλον στον εαυτό της και στην πατρίδα μας.

*Υπουργός Παιδείας και Πολιτισμού

Μήνυμα του Υπουργού Παιδείας και Πολιτισμού για τον Εθνάρχη Μακάριο

19 Ιανουαρίου 2009

Αγαπητοί εκπαιδευτικοί, μαθητές και μαθήτριες
σπουδαστές και σπουδάστριες,

Κάθε χρόνο, στις 19 του Γενάρη τιμούμε τον αείμνηστο Αρχιεπίσκοπο και Εθνάρχη Μακάριο, πρώτο Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η μνήμη μας ταξιδεύει σήμεραστη μεγάλη προσφορά του Μακαρίου, ο οποίος γεννήθηκε το 1913, στο χωριό Παναγιά της Πάφου, όπου πέρασε τα πρώτα παιδικά του χρόνια. Το φτωχό παιδί της Πάφου γίνεται στα δεκατρία του χρόνια δόκιμος στο μοναστήρι του Κύκκου (1926). Φοιτά μετά στο Παγκύπριο Γυμνάσιο και σπουδάζει αργότερα στην Αθήνα, Θεολογία και Νομικά, και στη Βοστώνη των ΗΠΑ Κοινωνιολογία της Θρησκείας. Χειροτονείται στα 1948 μητροπολίτης Κιτίου και τον Οκτώβρη του 1950 εκλέγεται Αρχιεπίσκοπος Κύπρου. Στη διάρκεια του Απελευθερωτικού Αγώνα της ΕΟΚΑ 1955-59 εκπροσωπεί τον κυπριακό ελληνισμό στις συνομιλίες που γίνονται με τους Άγγλους κατακτητές και εξορίζεται για την αντιαποικιακή του δράση στις Σεϋχέλλες, όπου παρέμεινε μέχρι το 1957. Στα 1960, με την ανακήρυξη της κυπριακής ανεξαρτησίας, ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος Γ΄ εκλέγεται ως ο πρώτος Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Στα 17 χρόνια της προεδρίας του η Κύπρος κατάφερε να ευημερήσει και να κατακτήσει τη δική της θέση στον κόσμο ως ανεξάρτητο και κυρίαρχο κράτος. Ταυτόχρονα, πέρασε μέσα απόαιματηρές περιπέτειες και διακοινοτικές συγκρούσεις, τις οποίες προκάλεσαν παράνομες και εξτρεμιστικές ελληνοκυπριακές και τουρκοκυπριακές οργανώσεις, με αποτέλεσμα να φτάσουμε στην τραγωδία του 1974, τις συνέπειες της οποίας βιώνουμε μέχρι σήμερα. Ο λαοπρόβλητος ηγέτης της Κύπρου υπήρξε επανειλημμένα στόχος δολοφονικής απόπειρας, με αποκορύφωμα το προδοτικό πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 1974, που οργάνωσαν στην Κύπρο η Χούντα και η ΕΟΚΑ Β΄, με στόχο τη φυσική εξόντωση του Μακαρίου και τη διχοτόμηση της Κύπρου.
Ο αείμνηστος Αρχιεπίσκοπος και Πρόεδρος Μακάριος αγωνιζόταν πάντοτε, ως την ημέρα του θανάτου του στις 3 Αυγούστου 1977, με συνέπεια και αποφασιστικότητα, για την προάσπιση της κυπριακής ανεξαρτησίας και για την αποκατάσταση των καταπατημένων, από τον τουρκικό Αττίλα, δικαιωμάτων ολόκληρου του κυπριακού λαού. Όραμά του ήταν μια ελεύθερη και επανενωμένη Κύπρος, κοινή και ευτυχισμένη πατρίδα για όλους τους κατοίκους της, Ελληνοκύπριους, Τουρκοκύπριους, Αρμένιους, Μαρωνίτες και Λατίνους, χωρίς κατοχικά και άλλα στρατεύματα, έποικους, ξένες εγγυήσεις και συρματοπλέγματα μίσους και διαχωρισμού. Τιμώντας σήμερα τον Εθνάρχη Μακάριο τιμούμε τους αγώνες του, την ιεραποστολική του αφοσίωση στα δίκαια της Κύπρου, τη σταθερή προσήλωσή του σε αρχές, αλλά και την ανυποχώρητη αγωνιστικότητά του. Ας αναλογιστούμε λοιπόν σήμερα για την πορεία ενός μεγάλου ηγέτη, που τη μνήμη του τιμούμε σήμερα, και ας ευχηθούμε το 2009 να είναι χρόνος ελευθερίας και επανένωσης της μαρτυρικής μας πατρίδας.

Ανδρέας Δημητρίου,
Υπουργός Παιδείας και Πολιτισμού

Στόχοι Σχολικής Χρονιάς 2008-2009

ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ
ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ
Αρ. Φακ.: 7.1.05.21
27 Αυγούστου 2008
Διευθυντές/ ντριες
Σχολείων Τεχνικής, Μέσης και Δημοτικής Εκπαίδευσης

Σας αποστέλλουμε τους στόχους της σχολικής χρονιάς 2008-2009 και εισηγήσεις για τρόπους προώθησής τους.

1ος Στόχος: Καλλιέργεια κουλτούρας ειρηνικής συμβίωσης, αμοιβαίου σεβασμού και συνεργασίας Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων με στόχο την απαλλαγή από την κατοχή και την επανένωση της πατρίδας και του λαού μας

Η παιδεία του τόπου δεν μπορεί και ούτε πρέπει να αγνοεί τις ιδιαίτερες συνθήκες μέσα στις οποίες λειτουργεί. Από την εποχή της διαμόρφωσης της παιδείας στην Κύπρο ως κοινωνικού αγαθού μπορούμε να ξεχωρίσουμε δυο βασικά κατευθύνσεις. Εκείνη την παιδεία που απευθύνεται στους Ελληνοκύπριους και την παιδεία που απευθύνεται στους Τουρκοκύπριους. Αυτό το γεγονός οφείλεται στη σύνθεση του κυπριακού λαού, ο οποίος αποτελείται βασικά από δυο εθνικές κοινότητες που έχουν τις καταβολές τους, την ιστορία τους, τα ιδιαίτερα πολιτιστικά χαρακτηριστικά τους και τον ιδιαίτερο χαρακτήρα τους. Η ιδιαιτερότητα αυτή στην παιδεία της Κύπρου θα συνεχίσει να υπάρχει ακόμα και όταν κατορθώσουμε να επανενώσουμε την Κύπρο υπό τη στέγη ενός κοινά αποδεχτού, ανεξάρτητου και κυρίαρχου ομοσπονδιακού κράτους. Η ελληνοκυπριακή παιδεία θα εξακολουθήσει να είναι ελληνική παιδεία γιατί θα καλλιεργεί την ελληνική γλώσσα, τις παραδόσεις και τα ιδιαίτερα πολιτιστικά γνωρίσματα που μας χαρακτηρίζουν ως Ελληνοκύπριους. Αναμένεται ότι ανάλογη θα εξακολουθήσει να είναι και η τουρκοκυπριακή παιδεία. Ταυτόχρονα, όμως, η παιδεία στην Κύπρο πρέπει να καλλιεργεί και τα στοιχεία εκείνα που μας ενώνουν και που μας χαρακτηρίζουν ως ένα λαό. Οι σχέσεις Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της σύγχρονης ιστορίας της Κύπρου, ενώ συνεχίζουν να επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό τις παρούσες και μελλοντικές πολιτικές εξελίξεις του τόπου μας. Κύριο και συχνά καθοριστικό ρόλο στην πρόσφατη ιστορία του νησιού μας είχαν ασφαλώς οι ξένες επεμβάσεις, με αποκορύφωμα την παράνομη και βάρβαρη τουρκική εισβολή και τη συνεχιζόμενη μέχρι σήμερα κατοχή του 37% του εδάφους της Κυπριακής Δημοκρατίας. Στο σημερινό στάδιο του αγώνα μας για απαλλαγή από την κατοχή και τα τετελεσμένα της και για επανένωση της πατρίδας και του λαού μας, η καλλιέργεια κουλτούρας ειρηνικής συμβίωσης Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων αποτελεί κρίσιμη παράμετρο, που βοηθά την επίτευξη των επιδιώξεών μας. Είναι, επίσης, και βασική
προϋπόθεση, για να λειτουργήσει στην πράξη η λύση που ενδεχομένως θα προκύψει από την πολιτική διαδικασία που βρίσκεται σε εξέλιξη.
Ο ρόλος της παιδείας σ’ αυτή την κατεύθυνση είναι ιδιαίτερα σημαντικός. Η σημερινή νέα γενιά δεν έχει μνήμες ειρηνικής συμβίωσης και κοινών δραστηριοτήτων, εκδηλώσεων, πολιτικών και κοινωνικών αγώνων που έχουν οι παλιότερες γενιές που φεύγουν. Αυτές οι πραγματικότητες, εναποθέτουν στην παιδεία μας το βαρύ φορτίο και το καθήκον της προετοιμασίας των παιδιών και των νέων μας για την ειρηνική συμβίωση και τη συνεργασία Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων. Κάθε κοινώς αποδεκτή λύση έχει ως προϋπόθεση για την επιτυχία της τον αλληλοσεβασμό και την εποικοδομητική συνεργασία.
Αυτό φυσικά δεν μπορεί να επιτευχθεί με την παραγραφή όσων κατά καιρούς έχουν προκαλέσει εντάσεις, συγκρούσεις και αιματοχυσία ανάμεσα στο λαό μας. Στην πραγματικότητα όλες οι μνήμες πρέπει να διατηρούνται, για να αποφευχθούν στο μέλλον τα λάθη του παρελθόντος. Τόσο η μία όσο και η άλλη κοινότητα στην Κύπρο πρέπει να αναγνωρίσουν τα λάθη τους, αν επιθυμούμε να επικρατήσει η ειρήνη μόνιμα στην πατρίδα μας.
Επίσης, όμως, πρέπει να αναδειχθούν και τα κοινά στοιχεία Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων, όλα όσα ένωσαν και ενώνουν τη μοίρα τους ως παιδιών της κυπριακής γης. Θα πρέπει, επίσης, να αποφεύγονται από όλες τις κοινότητες της Κύπρου οι αφορισμοί και η καλλιέργεια αρνητικών στερεοτύπων για τους άλλους. Κατά συνέπεια, το σχολείο, ως χώρος ανάπτυξης του διαπολιτισμικού διαλόγου και αποδοχής της διαφορετικότητας, καλείται να αναπτύξει στους νέους μας τις αξίες της συνεργασίας, της αλληλεγγύης, της κατανόησης και του αλληλοσεβασμού. Η ενίσχυση της διδασκαλίας θεμάτων που αφορούν τη λαϊκή παράδοση, τα ήθη, τα έθιμα και την ιστορία της Κύπρου θα συμβάλει αποφασιστικά προς αυτή την κατεύθυνση.
Οι εκπαιδευτικοί μας καλούνται πρώτοι να πλησιάσουν και να γνωρίσουν την πολιτισμική έκφραση των δύο κοινοτήτων, έτσι ώστε να μπορέσουν να τη μεταδώσουν στους μαθητές. Αρχές, που μπορούν να βοηθήσουν το πιο πάνω έργο και οι οποίες εκπορεύονται από τις σύγχρονες διαπολιτισμικές προσεγγίσεις, είναι η καλλιέργεια της δυνατότητας να τοποθετούμε τον εαυτό μας στη θέση των άλλων για να δούμε τον κόσμο μέσα από την προοπτική τους, της αλληλεγγύης, του διαπολιτισμικού σεβασμού, των αξιωμάτων της ισοτιμίας των πολιτισμών και της παροχής ίσων ευκαιριών. Τα σχολικά προγράμματά μας επιβάλλεται να διαποτιστούν με αυτές τις αρχές. Επιβάλλεται, επίσης, να παραμείνουν προσηλωμένα στις διαχρονικές αξίες της ισότητας, της ελευθερίας, της δημοκρατίας, της ειρήνης, της αξιοπρέπειας και της δικαιοσύνης.

Οι πιο πάνω αξίες θα πρέπει να διαχέονται σ’ ολόκληρο το Αναλυτικό Πρόγραμμα και τη σχολική ζωή, τόσο μέσα από την καθημερινή διδακτική πράξη όσο και μέσα από τις ενδοσχολικές και άλλες εκδηλώσεις που διοργανώνονται στη διάρκεια της σχολικής χρονιάς. Μαθήματα όπως είναι η Ιστορία, η Πολιτική Αγωγή, τα Νέα Ελληνικά, τα Θρησκευτικά και οι Ξένες Γλώσσες, παρέχουν ευκαιρίες για την καλύτερη γνωριμία της ιστορίας, της παράδοσης και του πολιτισμού της Κύπρου, όπου όλες οι κοινότητες (Ελληνοκύπριοι, Τουρκοκύπριοι, Μαρωνίτες, Αρμένιοι και Λατίνοι) είχαν και έχουν τη δική τους συμμετοχή και συμβολή (κοινοί αγώνες και θυσίες, κοινά γλωσσικά στοιχεία, έθιμα, παραδόσεις, επιτεύγματα στην τέχνη, τη λογοτεχνία, τη μουσική, το θέατρο, κτλ.).

Προτεινόμενες ενέργειες και δραστηριότητες:
1. Ενδοσχολικές Δραστηριότητες:
• Ανάληψη εργασιών στα πλαίσια των μαθημάτων που να αναφέρονται σε θέματα όπως: κοινή συμβίωση, επιτεύγματα, κοινοί αγώνες, επαγγέλματα, αρχιτεκτονική – κατοικία, διατροφικές συνήθειες, μουσική, χορός, ελεύθερος χρόνος, παιχνίδια, τρόποι διασκέδασης κ.ά., που να αγγίζουν και τις δύο κοινότητες.
• Ανάληψη εργασιών που να έχουν σχέση με το μέλλον, όπως πιθανές δυσκολίες συμβίωσης και πώς θα αντιμετωπιστούν.
• Ανάληψη εξειδικευμένων εργασιών από μαθητές των Λυκείων που διδάσκονται την τουρκική γλώσσα σχετικά με τη σύγκριση των δύο γλωσσών, την αλληλεπίδρασή τους, κτλ.
• Δημιουργία Ομίλου Δραστηριοτήτων, που θα προωθεί την ειρηνική συνύπαρξη, τον αμοιβαίο σεβασμό και τη συνεργασία Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων.
• Διοργάνωση καλλιτεχνικών εκδηλώσεων ή εκθέσεων δικοινοτικού περιεχομένου όπου κάθε ομάδα ή κοινότητα μπορεί να προβάλει τη δική της κουλτούρα, καθώς και στοιχεία από την κοινή μας πολιτιστική κληρονομιά (χορός, μουσική, θέατρο, ζωγραφική, τραγούδι).
• Διοργάνωση διαγωνισμών (π.χ. εκθέσεις ιδεών, τέχνης, φωτογραφίας) σχετικά με τις επαφές των δύο κοινοτήτων.

2. Διδακτική Πράξη:
• Διδασκαλία τουρκοκυπριακών λογοτεχνικών και άλλων κειμένων, που προάγουν την καλλιέργεια κουλτούρας ειρηνικής συνύπαρξης των δύο κοινοτήτων στα πλαίσια των δράσεων των ομίλων, της βιβλιοθήκης, κτλ.
• Ένταξη έργων Τουρκοκύπριων λογοτεχνών ως παράλληλα κείμενα.

3. Εξωσχολικές δραστηριότητες με εμπλοκή εκπαιδευτικών και μαθητών:
• Διοργάνωση μαθητικών συνεδρίων με περιεχόμενο που θα προωθεί το πνεύμα της ειρηνικής συνύπαρξης, αμοιβαίου σεβασμού και συνεργασίας Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων (είτε σε σχολεία, είτε σε διάφορα σημεία επαφής, όπως το Λήδρα Πάλας και η Πύλα)
• Διοργάνωση κοινών προγραμμάτων επιμόρφωσης Ελληνοκύπριων και Τουρκοκύπριων εκπαιδευτικών και γενικότερα επαφών, που να συνεισφέρουν στη δημιουργία κοινών εμπειριών και προσεγγίσεων (είτε σε σχολεία, είτε σε διάφορα σημεία επαφής όπως το Λήδρα Πάλας και η Πύλα).
• Συναντήσεις γνωριμίας εκπαιδευτικών και μαθητών (αθλητικές ημερίδες, συμμετοχή σε κοινά συνέδρια και σεμινάρια στην Κύπρο και το εξωτερικό, συμμετοχή σε σχολικές εκδηλώσεις, κτλ.)
• Συμμετοχή εκπροσώπων των δύο κοινοτήτων σε ευρωπαϊκές δράσεις και προγράμματα.
• Δημοσιεύσεις σε μαθητικά έντυπα.

4. Αξιοποίηση των ΤΠΕ και παραγωγή εκπαιδευτικού υλικού:
• Επιλογή και πολλαπλασιασμός ψηφιακών δίσκων με τραγούδια Κυπρίων δημιουργών, που αναφέρονται στις σχέσεις των δύο κοινοτήτων.
• Επιλογή και εκτύπωση μεταφρασμένων ποιημάτων Τουρκοκύπριων λογοτεχνών.
• Επιλογή και εκτύπωση ποιημάτων Ελληνοκύπριων ποιητών.

Παράλληλα, θα συνεχιστούν οι εκδηλώσεις και δραστηριότητες των σχολείων για την προώθηση του Διαπολιτισμικού Διαλόγου, που ήταν βασικός στόχος της περσινής σχολικής χρονιάς, μέσα στα πλαίσια της ανακήρυξης του 2008 ως ευρωπαϊκού έτους Διαπολιτισμικού Διαλόγου.
_______________
2ος Στόχος: Η προαγωγή της δημιουργικότητας και της καινοτομίας

Α. Το πλαίσιο
Ο στόχος αυτός εντάσσεται στις δράσεις που αναλαμβάνει το Υπουργείο στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Έτους Δημιουργικότητας και Καινοτομίας. Το έτος 2009 κηρύχτηκε ως «Έτος Δημιουργικότητας και Καινοτομίας», επειδή οι έννοιες αυτές συνδέονται άμεσα με την κοινωνία της γνώσης, στην οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση στοχεύει. Σκοπός του Έτους είναι να προάγει και αναδείξει τη δημιουργικότητα και την ικανότητα για καινοτομία ως βασικές ικανότητες για όλους. Επιπλέον, θεωρείται αναγκαιότητα η απόκτηση στάσεων, δεξιοτήτων και γνώσεων «που θα επιτρέπουν στα άτομα να εκλαμβάνουν την αλλαγή ως ευκαιρία και να είναι δεκτικά σε νέες ιδέες που προάγουν την καινοτομία και την ενεργό συμμετοχή σε μια πολιτιστικά πολύμορφη κοινωνία βασισμένη στη γνώση».
Καθοριστικός στα πλαίσια αυτά είναι ο ρόλος της παιδείας, η οποία καλείται να ενισχύσει και να καλλιεργήσει τη δημιουργικότητα και την καινοτόμο δράση. Η κυπριακή πολιτεία υιοθετεί το σκοπό του έτους, αφού η ίδια στοχεύει σε ένα εκπαιδευτικό σύστημα που θα αναπτύσσει τον ενεργό πολίτη-δημιουργό, που προάγει την επιστήμη, την τέχνη, τον πολιτισμό και την οικονομία, με νέες ιδέες χρήσιμες για το κοινωνικό σύνολο.

Β. Η αναγκαιότητα ανάπτυξης της δημιουργικότητας και της ικανότητας για
καινοτομία

Η δημιουργικότητα και η καινοτομία είναι έννοιες που κατεξοχήν συνδέονται με τη δημιουργία πνευματικού, τεχνικού και κοινωνικού πολιτισμού. Στη σύγχρονη, μάλιστα, εποχή της παγκοσμιοποίησης και της ταχύτατης διακίνησης των πληροφοριών και των γνώσεων, η ικανότητα της κριτικής σκέψης για την επιλογή του ουσιώδους και η ικανότητα καινοτόμου αξιοποίησης των πληροφοριών και των γνώσεων, γίνονται προϋποθέσεις για την επίτευξη της βούλησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης να αναδειχθεί σε παγκόσμια δύναμη επιστήμης, πολιτισμού, ευημερίας και σταθερότητας.
Η δυνατότητα του εντοπισμού της ιδέας που μπορεί να μεταποιηθεί σε δημιουργία και η δυνατότητα αξιοποίησης της γνώσης για την παραγωγή νέων πολιτισμικών, κοινωνικών ή υλικών αγαθών, αποτελούν ουσιώδεις παραμέτρους για την ανάπτυξη και την πρόοδο. Εξάλλου, η εμπειρία δείχνει ότι η γνώση, αν και συνθήκη αναγκαία, δεν είναι επαρκής για την ανάπτυξη. Είναι χαρακτηριστικό ότι η ατμομηχανή, ενώ ανακαλύφθηκε αιώνες πριν από τη Βιομηχανική Επανάσταση, παρέμεινε ανεκμετάλλευτη μέσα σε ένα κοινωνικό περιβάλλον που δεν ευνοούσε την καινοτομία και τη δημιουργική υπέρβαση.
Για να υπάρξει μια τέτοια πρόοδος είναι απαραίτητο κατ’αρχήν να δημιουργήσουμε ένα κλίμα πρόσφορο για τη δημιουργικότητα και την καινοτομία. Θα πρέπει πρώτα να εμπεδωθεί η αντίληψη ότι οι κλίσεις και τα ταλέντα, η αποκλίνουσα σκέψη και η φαντασία είναι εξίσου σημαντικές ικανότητες με αυτές της γλωσσικής ή της μαθηματικής ικανότητας. Επιπλέον, θα πρέπει να ενθαρρύνουμε στάσεις και συμπεριφορές οι οποίες ενισχύουν ένα φιλικό περιβάλλον για τη δημιουργικότητα και την καινοτομία. Η αποδοχή της διαφορετικότητας, ο σεβασμός της πολυπολιτισμικότητας και η παραδοχή του γεγονότος ότι ο πολιτισμός δεν είναι μονοδιάστατη αλλά πολυσήμαντη έννοια θα μπορούσαν να αναδειχτούν σε πυλώνες μιας τέτοιας προσπάθειας.
Το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού στα πλαίσια της ευρύτερης φιλοσοφίας της ανθρωπιστικής παιδείας θεωρεί ότι η ανάπτυξη της κριτικής σκέψης, της φαντασίας, των κλίσεων και των ταλέντων και της συνολικής ευφυΐας του ανθρώπου πρέπει να αποτελούν σημαντικές στοχεύσεις του εκπαιδευτικού συστήματος.

Γ. Ο ρόλος της εκπαίδευσης
Είναι αυτονόητο ότι η εκπαίδευση μπορεί να διαδραματίσει ουσιώδη ρόλο για την ανάπτυξη της δημιουργικότητας και καινοτομίας. Οι ικανότητες αυτές αναπτύσσονται σε προσωπικό, διαπροσωπικό και διαπολιτισμικό επίπεδο και καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα της εκπαιδευτικής διαδικασίας σε όλα τα στάδια της ζωής. Η καλλιέργεια της νοητικής ευελιξίας, της αναζήτησης εναλλακτικών λύσεων σε ένα πρόβλημα και της αξιολόγησης της κάθε λύσης ανάλογα με την ανάγκη που μπορεί να εξυπηρετήσει, η μεταγνωστική ικανότητα που επιτρέπει σε κάποιον να κατανοεί τους περιορισμούς και τις δυνατότητές του και η ικανότητα αποτελεσματικής αλληλεπίδρασης με άλλους, είναι σημαντικές διαστάσεις της δημιουργικότητας.
Επισημαίνεται ότι οι βασικές ικανότητες που καθορίστηκαν για την προώθηση της δια βίου μάθησης σχετίζονται άμεσα με τη δημιουργικότητα και την καινοτομία. Ως τέτοιες ικανότητες καθορίζονται οι εξής:

1. Επικοινωνία στη μητρική γλώσσα, με ευελιξία και ποικιλία.
2. Επικοινωνία σε ξένες γλώσσες, ως μέσο προσαρμογής και επικοινωνίας ανάλογα με τις ανάγκες.
3. Μαθηματική ικανότητα και βασικές ικανότητες στην επιστήμη και την τεχνολογία.
4. Ικανότητα χρήσης της ψηφιακής τεχνολογίας.
5. Μεταγνωστικές ικανότητες (μάθηση για το πώς μαθαίνω).
6. Κοινωνικές ικανότητες και ικανότητες που σχετίζονται με την ιδιότητα του πολίτη.
7. Πρωτοβουλία και πνεύμα νεωτερισμού.
8. Πολιτισμική συνείδηση και έκφραση.

Δ. Θεματικοί άξονες στους οποίους μπορούν να κινηθούν οι σχολικές μονάδες:
• Ανάπτυξη του προσωπικού δημιουργικού δυναμικού όλων των μαθητών, για την προσωπική τους ολοκλήρωση και για την επιτυχή ένταξή τους στο σχολείο και την κοινωνία.
• Τόνωση της αισθητικής ευαισθησίας, της συναισθηματικής ανάπτυξης, της εναλλακτικής σκέψης και της διαίσθησης και έκφρασης της δημιουργικότητας όλων των παιδιών.
• Προώθηση στην εκπαίδευση των βασικών ικανοτήτων που καθορίστηκαν για την προώθηση της δια βίου μάθησης.
• Πρόσβαση στην εκπαίδευση για όλους και ενίσχυση των δημιουργικών μορφών αυτοέκφρασης.
• Ανάπτυξη δεξιοτήτων και ικανοτήτων σχετικών με τη δημιουργικότητα, όπως περιέργεια, διαίσθηση, κριτική σκέψη, επίλυση προβλημάτων, αξιοποίηση της φαντασίας.
• Προώθηση της πολιτισμικής ποικιλομορφίας ως μέσου για την τόνωση της διαπολιτισμικής επικοινωνίας και αλληλεπίδρασης.
• Προώθηση των δεξιοτήτων για την ενεργό πολιτειότητα και την αγωγή στην ανοχή και τα ανθρώπινα δικαιώματα.
• Προβολή της καινοτομίας ως μέσου για σταθερή ανάπτυξη και ως προϋπόθεση για ευημερία.
• Προώθηση της κουλτούρας της μάθησης μέσω της ανάπτυξης ευρύτερων μαθησιακών κοινοτήτων, με τη διευκόλυνση και την υποστήριξη δικτύων και συνεργασιών –με τη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών και άλλων ενδιαφερόμων φορέων- μεταξύ της εκπαίδευσης, της τοπικής κοινότητας και της ευρύτερης κοινωνίας.
• Προώθηση των συνεργασιών σε ευρωπαϊκό επίπεδο με την αξιοποίηση ειδικών Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων.

Ε. Προτεινόμενες ενέργειες και δραστηριότητες:
• Προώθηση μαθητοκεντρικών μεθόδων διδασκαλίας - μάθησης που προάγουν τη δημιουργικότητα (π.χ. λύση προβλήματος, ανακάλυψη, διαφοροποίηση της διδασκαλίας - μάθησης, διεπιστημονική προσέγγιση της γνώσης, κλπ).
• Ένταξη του προγράμματος Δ.Δ.Κ. ή άλλων σχολικών προγραμμάτων στο Έτος και σχεδιασμός των δράσεων τους, ώστε αυτές να προάγουν τη δημιουργικότητα και την καινοτομία.
• Ανάθεση εργασιών που προάγουν τη δημιουργικότητα και την καινοτομία στους μαθητές (σχέδια εργασίας, αναζήτηση καινοτόμων λύσεων για θέματα που απασχολούν τις τοπικές κοινωνίες, όπως περιβαλλοντικά ή πολιτιστικά θέματα, σε συνεργασία με τους τοπικούς φορείς, αυτόνομες ομαδικές εργασίες, κλπ).
• Καλλιέργεια της συλλογικής εργασίας για την επίλυση προβλημάτων, ώστε να κατανοηθεί ότι η λύση μιας ομάδας μπορεί να διαφέρει από τη λύση του καθενός και για την καλλιέργεια της δυνατότητας για συζήτηση και ανάπτυξη επιχειρημάτων.
• Ανάπτυξη της αισθητικής καλλιέργειας μέσα από δραστηριότητες που οδηγούν στην γνωριμία με τα έργα τέχνης του κυπριακού και ευρωπαϊκού πολιτισμού και με την ενίσχυση υφισταμένων δράσεων (π.χ. διαγωνισμός μαθητικού θεάτρου, προγράμματα σε συνεργασία με τοπικούς φορείς).
• Ενίσχυση της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης και προβολή του πλούτου των πολιτισμών με συγκεκριμένες δράσεις στα σχολεία, για να κατανοηθεί πως διαφορετικοί πολιτισμοί καλλιέργησαν τη δημιουργικότητα και την καινοτομία.
• Ενθάρρυνση σχετικών με το θέμα εκδηλώσεων στις οποίες συμμετέχουν ενεργά τοπικοί και εκπαιδευτικοί φορείς.
• Προβολή πρωτότυπων εργασιών των μαθητών γενικά και ειδικά αυτές των μαθητών του Μουσικού Σχολείου του Αθλητικού Σχολείου και των Τεχνικών Σχολών.
• Πραγματοποίηση συνεδρίων, εκδηλώσεων και πρωτοβουλιών για την προώθηση της συζήτησης και την ευαισθητοποίηση όσον αφορά τη σημασία της δημιουργικότητας και της ικανότητας καινοτομίας.
• Άλλες δράσεις, οι οποίες κρίνονται σχετικές.